sobota, 10 grudnia 2016

Ciekawi owada

„Żuk nie ma butów... niestety...” - w ten sposób nasza córka skomentowała swoje pierwsze spotkanie z żukiem gnojowym. Było to 2,5 roku temu i od tego czasu chrząszcze i inne owady często towarzyszą nam na spacerach. Szukamy ich w parku, w lesie, na chodniku i w domu i bacznie obserwujemy.
żuk gnojowy, źródło: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=211219, CC BY-SA 3.0

W miniony weekend o owadach rozmawialiśmy podczas „Miejskiego safari” - warsztatów dla dzieci o dzikich ogrodach w przestrzeniach miejskich, które zorganizowało  Muzeum Etnograficzne w Warszawie. Najmłodsi na zajęciach zmierzyli się z różnymi zagadkami, przedstawiamy najciekawsze z nich.


Czy komary gryzą?

Tak, ale nie wszystkie. Kłującą ssawkę, którą  można wysysać krew zwierząt i ludzi mają samice komarów. Samce natomiast preferują dietę roślinną, żywią się nektarem i nie zostawiają śladów ukąszeń. Samce i samice komarów są podobnej wielkości do 8 mm.

Często w mieszkaniach widujemy także mierzące ok. 2 cm „duże komary”. To komarnice, należące do zupełnie innej rodziny owadów niż komary. Są niegroźne, żywią się nektarem i podobnie jak samce komarów również nie gryzą.

Komary różnią się od siebie, na świecie żyje ponad 3000 gatunków tych zwierząt, z czego w Polsce ponad 40. Najpopularniejszym gatunkiem jest komar brzęczący, zwany pospolitym – na pewno kojarzycie charakterystyczne „bzzzzz”.

Czy to trzmiel, czy może bąk?

Trzmiele są znacznie większe od pszczół, mają czarne ciało z pomarańczowymi lub żółtymi pasami. Te bardzo pożyteczne owady, gdyż odwiedzają i zapylają wiele gatunków roślin. Często to właśnie trzmiele są potocznie nazywane bąkami. Tymczasem bąk bydlęcy wygląda zupełnie inaczej i przypomina dużą muchę. Bąki bydlęce mogą ukłuć, pozostawiając na skórze bolesne i swędzące bąble.

Więcej na temat trzmieli i bąka bydlęcego możecie dowiedzieć się z tekstu na blogu e-bliskoprzyrody.pl
 
trzmiel gajowy, źródło: By James Lindsey at Ecology of Commanster, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=7207691
bąk bydlęcy, źródło: By James Lindsey at Ecology of Commanster, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1971336

Czy szczypawki szczypią?

Skorki, potocznie zwane szczypawkami, raczej nie cieszą się sympatią. Wszystko przez opowieści o tym, jak wchodzą do ucha i szczypcami przebijają błonę bębenkową. Faktycznie na końcu odwłoka skorków znajdują cię cęgi (wyrostki przypominające szczypce), które mogą wydawać się groźne, jednak dla ludzi nie są niebezpieczne. Skorki przeważnie nie szczypią. Cęgi nie służą do obrony, są wykorzystywane np. przy składaniu skrzydeł. Samce prawdopodobnie za pomocą pokaźnych rozmiarów wyrostków imponują samicom podczas godów.  Jeśli przyjrzycie się skorkom to po kształcie szczypiec można odgadnąć ich płeć: samce mają szczypce mocno zaokrąglone, a samice bardziej podłużne.

Czy to pan czy pani?

Więcej informacji o skorkach znajdziecie na blogu swiatmakrodotcom, którego autor na własnej skórze sprawdził, czy skorek może uszczypnąć.

Kto hoduje mszyce?

Niektóre gatunki mrówek opiekują się mszycami i chronią je przed drapieżnikami np. przed biedronkami.  Skąd takie dowody sympatii? Otóż mszyce wysysają sok z roślin, trawią go częściowo, a pozostałość wydalają w postaci słodkiej wydzieliny tzw. spadzi, która zawiera min. cukry i jest wartościowym pokarmem dla mrówek.
Walory spadzi doceniają też niektóre pszczoły, zbierają ją z liści drzew (np. brzozy, dębu, lipy, sosny, czy świerka) i robią z niej miód spadziowy.

Więcej na temat niezwykłej współpracy mrówek i mszyc przeczytacie w miesięczniku Wiedza i Życie.

Dlaczego warto budować domki dla pszczół?

Mieszkające w ulach pszczoły miodne stanowią tylko niewielką część wszystkich pszczół. "W Polsce żyje 470 gatunków owadów należących do rodziny pszczołowatych, z czego większość to pszczoły samotnice. One również mają bardzo ważny udział w zapylaniu roślin, a często są bardziej wydajnymi zapylaczami niż pszczoły miodne. Są od nich mniejsze i mniej „wybredne”, przez co oblatują większą liczbę roślin, również takich, do których nektaru pszczoły miodne nie potrafią się dostać." (Źródło: kampania pt. Adoptuj pszczołę)

Do dzikich pszczołowatych zaliczają się m.in. żyjące w pustych łodygach roślin pszczoły z rodzaju murarka. Nie mają one cech zwykle przypisywanych pszczołom. Murarki nie wytwarzają miodu i nie żądlą, gdyż żądła nie mają. Ponadto mieszkają samotnie, a nie w roju, nie tworzą struktur społecznych i nie mają królowej.

Murarki to pożyteczne owady, bo zbierają pyłek i zapylają rośliny. W mieście lub w ogrodzie warto zbudować dla pszczół niewielki domek i zawiesić go  pod zadaszeniem w miejscu osłoniętym od wiatru albo na gałęzi drzewa.

Murarki wykorzystują na swoje gniazda puste łodygi roślin. Podczas warsztatów pt. "Miejskie safari" zbudowaliśmy domek dla pszczół z szyszek i słomy.

Nasz domek dla pszczół

Więcej o pszczołach dowiecie się na stronach kampanii pt. Adoptuj pszczołę.
A o biologii murarek i o tym jak korzystają z domków przeczytacie więcej tutaj.


I jeszcze jedna kwestia, która nie była poruszana na warsztatach, ale warto o niej wspomnieć....Co owady robią zimą?

Dla wielu owadów początek zimy oznacza niestety koniec ich życia.  Na szczęście część jaj złożonych przez dorosłe osobniki jesienią  przetrzymuje zimę i wiosną wylęga się z nich nowe pokolenie. W zależności od gatunku niektóre owady zimują też w postaci dorosłej lub jako larwy, czy poczwarki. W stadium jaja zimują np. pasikoniki, a w postaci larwy świerszcze polne. W kokonach na powrót wiosny czekają bielinki kapustniki i murarki ogrodowe. U komarów zimują zapłodnione samice, u których rozwój jaj zostaje zahamowany.  W zakamarkach domów, dziuplach, piwnicach można zobaczyć zimujące motyle - rusałki pawik oraz chrząszcze np. biedronki.
W okresie chłodów owady zapadają w „sen zimowy”, podczas którego  ich procesy życiowe są maksymalnie spowolnione.

Więcej ciekawych informacji na temat zimowania owadów znaleźliśmy w artykule Where Do Insects Go in the Winter? oraz na stronie Stowarzyszenia Przyjaciół i Sympatyków Ekologii "Zielona Ziemia"

CzytaMy

Z córką owady poznawaliśmy również:
- w książce pt.: Miejskie safari czyli rzecz o krajobrazach trzecich
- w książce pt.: Odkrywam świat przyrody. Podpatrujemy owady i pająki


Drogi Czytelniku, mamy nadzieję, że dowiedziałeś/aś się czegoś nowego o owadach. Zapraszamy również na naszą stronę na Facebooku, na której umieszczam dodatkowe zdjęcia i pomysły, które nie są publikowane na blogu.


I na koniec odpowiedź
Czy to pan czy pani?

Zdjęcie po lewej - kikutnica - samica (szczypce wydłużone). Zdjęcie: By André Karwath aka Aka - Praca własna, CC BY-SA 2.5, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=875764
Zdjęcie po prawej - skorek pospolity - samiec (szczypce mocno zaokrąglone). Zdjęcie: By Eugene Zelenko - Praca własna, GFDL, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=6803843

12 komentarzy:

  1. Super pomysł z takimi warsztatami dla dzieci! Owady są niesamowicie pasjonujące :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Też tak uważam, a w dodatku wiele ich sekretów jeszcze nie odkryto.

      Usuń
  2. Cudowne Pani Beatto! extra pomysł.

    OdpowiedzUsuń
  3. Bardzo interesujące informacje, nie tylko dla dzieci. :) Taką wiedzę zdecydowanie warto znać, poznawać świat, który mamy obok nas, na wyciągnięcie ręki, uświadamiać, że wszystko ma swoje funkcje w naturze. :)

    OdpowiedzUsuń
  4. Mega ciekawe warsztaty za Wami! Od dziecka ja i mój brat interesowalismy się robaczkami i do dziś nam zostało ;)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Mam nadzieję, że naszej córce też zainteresowanie przyrodą nie minie z wiekiem :)

      Usuń
  5. duzo ciekawostek, niby takie proste rzeczy, ale zawsze można dowiedziec sie czegoś nowego :)

    OdpowiedzUsuń
  6. woow- jakie kompendium ciekawostek o owadach w pigułce!
    byłam pewna że te duuże komary też gryzą a na widok szczypawic to mam zawał i uciekam :D ps.podobnie reaguje na pająki ;)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ja pająków również sympatią nie darzę...ale córka lubi, a wszystko przez książkę "Opowiem Ci, mamo, co robią pająki".

      Usuń